ارت باکس

تابلو ارت باکس به جعبه ای گفته می شود که به منظور دسترسی راحت تر به چاه ارت و مجموعه شبکه های ارت یک مجموعه به کار برده می شود. از این وسیله برای تست و اندازه گیری مقاومت الکتریکی ای که به زمین وارد می شود، می توان استفاده نمود.  این محصول را هم چنین با نام تست باکس ارت می شناسند که دارای ابعاد 15*25 و جنس آن از ورق گالوانیزه با رنگ الکترواستاتیک می‌باشد. همچنین نصب تابلو ارت باکس نیز باید دارای ارتفاع 1.5 متر بالاتر از کف باشد. اگر شیلد کابل‌ها بدون برف‌گیر و به صورت مستقیم به ارت وصل شود و یا اینکه شیلد در نقطه ای کور شود از وسیله‌ای مانند لینک باکس استفاده می‌ کنند و اگر برف‌گیر وجود نداشته باشد بایستی از ارت باکس استفاده کرد. در حقیقت از ارت باکس بیشتر در زمانی استفاده می شود که شیلد کابل‌ها به ارت در نقطه سر کابل به هم متصل شوند.

انواع تابلو ارت باکس به لحاظ مکان نصب
تابلو ارت باکس را در دو مکان مختلف می توان نصب کرد:
ارت باکس روکار دفنی (حوضچه تست ارت)
ارت باکس روکار دیواری
کاربرد جعبه های برق تابلو ارت باکس
تابلو های ارت باکس دارای وظایفی در سیستم ارتینگ هستند؛ به این صورت که تست باکس روی دیوار نصب می‌ گردد و سیم ارتی که از یک طرف به صفحه مسی جوش خورده از سمت دیگر به شینه ارت داخل جعبه متصل می‌شود. اگر ولتاژ اضافی در جریان سیستم‌های الکتریکی ساختمان تولید شود و به دلیل اینکه سیم ارت به باکس برق ساختمان وصل شده است بنابراین ابتدا به تست ارت باکس می‌رسد و به وسیله سیم مسی موجود در صفحه مسی در انتها به زمین انتقال پیدا می کند.
تمامی سیستم‌های زمین محلی بر اساس استانداردهای برقی بایستی جعبه تست و اندازه‌گیری داشته باشند تا دارای محل خاصیت قطع شوندگی باشد و از آن طریق بتوان سیستم زمین را از تجهیزات جدا کرد و یا اینکه برای گرفتن انشعابات دیگر از آن استفاده نمود.

مزایای استفاده از تابلو ارت باکس 
به صورت اختصار ما به دلایل زیر می توانیم از سیم ارت در ارت باکس استفاده کنیم:
محافظت در برابر بار الکتریکی اضافه
یکسان نگه داشتن ولتاژ در دستگاه ها
استفاده از زمین به عنوان بهترین رسانای جریان الکتریکی
جلوگیری از وقایع ناگهانی که موجب ایجاد خسارت می گردند.

آیا می‌توان اتصالات ارت را مستقیماً داخل تابلو برق اصلی اجرا کرد؟

یکی از سؤالات متداولی که در زمان اجرای سیستم ارت مطرح می‌شود این است که آیا الزاماً باید از ارت باکس استفاده کنیم یا می‌توان تمامی هادی‌های ارت و همبندی را مستقیماً به شینه ارت داخل تابلو برق اصلی متصل نمود؟

از نظر فنی، بله؛ این کار امکان‌پذیر است. در بسیاری از پروژه‌های کوچک، تمامی اتصالات مربوط به سیستم ارت مستقیماً به شینه ارت تابلو برق اصلی متصل می‌شوند و سیستم نیز عملکرد صحیح خود را خواهد داشت.

اما نکته مهم اینجاست که هدف از نصب ارت باکس، صرفاً برقراری اتصال الکتریکی نیست. ارت باکس یک نقطه مستقل و قابل دسترس برای بازرسی، تست، اندازه‌گیری مقاومت زمین، عیب‌یابی و انجام تعمیرات دوره‌ای فراهم می‌کند. در نتیجه در زمان تحویل پروژه یا انجام تست‌های ادواری، نیازی به باز کردن تابلو برق اصلی و دستکاری سایر تجهیزات نخواهد بود.

به همین دلیل اگرچه استفاده از ارت باکس در بسیاری از پروژه‌ها الزام فنی مطلق محسوب نمی‌شود، اما از دیدگاه اجرایی، نگهداری و بهره‌برداری یک راهکار کاملاً حرفه‌ای و منطقی است. هزینه اجرای یک ارت باکس در مقایسه با مزایایی که در طول عمر پروژه ایجاد می‌کند بسیار ناچیز بوده و باعث افزایش سهولت دسترسی، کاهش زمان تعمیرات و بهبود فرآیند تست و تحویل تأسیسات الکتریکی می‌شود.

به همین علت اغلب مهندسان ناظر و مجریان تأسیسات برقی ترجیح می‌دهند حتی در پروژه‌های کوچک نیز از ارت باکس استفاده شود تا در آینده برای تست و نگهداری سیستم اتصال زمین با محدودیت یا مشکل مواجه نشوند.

💡 نکته اجرایی

در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی، آزمایشگاه‌های تأیید صلاحیت‌شده و مهندسان ناظر برای انجام تست مقاومت سیستم اتصال زمین، تست پیوستگی هادی حفاظتی (PE) و بازرسی نهایی، به یک نقطه مشخص و در دسترس برای قطع و وصل اتصالات ارت نیاز دارند. وجود ارت باکس این امکان را فراهم می‌کند که تمامی این آزمون‌ها بدون باز کردن تابلو برق اصلی و ایجاد اختلال در مدارهای الکتریکی انجام شود.

به همین دلیل، هرچند در بسیاری از پروژه‌ها نصب ارت باکس از نظر فنی الزام قطعی ندارد، اما از دیدگاه اجرایی، بهره‌برداری، تعمیر و نگهداری و همچنین سهولت تست و تحویل پروژه، استفاده از آن به‌شدت توصیه می‌شود و امروزه به‌عنوان یکی از اصول اجرای حرفه‌ای سیستم اتصال زمین شناخته می‌شود.

ابعاد استاندارد ارت باکس چگونه تعیین می‌شود؟

یکی از سؤالات متداول در زمان اجرای سیستم اتصال زمین، انتخاب ابعاد مناسب ارت باکس است. برخلاف تصور بسیاری از مجریان، ابعاد این تابلو عدد ثابتی ندارد و باید متناسب با تعداد اتصالات، سطح مقطع کابل‌ها، فضای موردنیاز برای نصب شمش ارت و دسترسی مناسب جهت بازرسی و تعمیرات انتخاب شود.

در پروژه‌های مسکونی، اگر تنها ۴ تا ۶ اتصال کابلشو روی شمش ارت وجود داشته باشد، معمولاً یک ارت باکس با ابعاد ۲۵×۲۵ سانتی‌متر پاسخگوی نیاز پروژه خواهد بود. اما در ساختمان‌های بزرگ، مجتمع‌های تجاری، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها یا پروژه‌هایی که تعداد هادی‌های ارت و همبندی بیشتر است، لازم است از تابلوهایی با ابعاد بزرگ‌تر استفاده شود تا علاوه بر نظم در سیم‌بندی، فضای کافی برای نصب تجهیزات و انجام تست‌های دوره‌ای نیز فراهم باشد.

در تصویر زیر که با نرم‌افزار EPLAN برای یک پروژه بزرگ طراحی شده است، به دلیل افزایش تعداد اتصالات روی شمش ارت، ابعاد تابلو نیز بزرگ‌تر در نظر گرفته شده است. در چنین پروژه‌هایی معمولاً ارت باکس به‌صورت سفارشی توسط تابلوساز ساخته می‌شود؛ زیرا بسیاری از این ابعاد به‌صورت آماده در بازار موجود نیستند.

نکته اجرایی: هنگام انتخاب ابعاد ارت باکس، تنها به تعداد اتصالات فعلی اکتفا نکنید. بهتر است مقداری فضای خالی برای توسعه‌های آینده، اضافه شدن تجهیزات جدید یا اجرای همبندی‌های تکمیلی در نظر گرفته شود تا در صورت تغییرات بعدی، نیازی به تعویض کامل تابلو نباشد.

یکی از پرسش‌های متداول مجریان و مهندسان برق این است که آیا شمش ارت داخل ارت باکس باید روی مقره نصب شود یا خیر؟

از نظر عملکرد الکتریکی، شمش ارت (Earth Busbar) وظیفه ایجاد ارتباط بین
هادی‌های حفاظتی (PE)، سیستم همبندی و الکترود زمین را بر عهده دارد. بنابراین اگر شمش ارت
به بدنه فلزی ارت باکس یا زمین متصل شود، در حالت عادی مشکلی در عملکرد سیستم اتصال زمین
ایجاد نخواهد شد؛ زیرا تمام این قسمت‌ها در یک پتانسیل قرار دارند.

با این حال، در اجرای حرفه‌ای تأسیسات برق، معمولاً شمش ارت روی مقره‌های عایقی نصب می‌شود.
این روش علاوه بر ایجاد نظم بیشتر در داخل تابلو، امکان جداسازی شمش از بدنه را در زمان
بازرسی، تست و تحویل پروژه فراهم می‌کند و انجام اندازه‌گیری‌های لازم را برای مهندس ناظر
و آزمایشگاه‌های تأیید صلاحیت‌شده ساده‌تر می‌سازد.